بعد مرّة ، يعنى آيتي بعد از آيتي فرو فرستاذه‌اند ، و باقى مقريان . . . . . . و آن انزال است . « بِالْحَقِّ » براستى و حق « فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ » و از جملهء اهل شك مباش و مراد از . . . . . . . . . . . . « وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدْقاً » و تمام شذ ( 381 ) كلمهء پروردگار تو - اى محمّد ! . [ . . . ] 1869 اهل كوفه « كلمه » بلفظ واحد خوانده‌اند . باقى قرّا بلفظ جمع - يعنى « كلمات » - و مراد از آن قرآنست . « لا مُبَدِّلَ » له اى لا يزيد فيه المفترون ، يعنى اهل فريت بر قرآن زيادة [ . . . ] 1869 نتوانند كردن . « وَ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ * وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ » اى الكفّار ، يعنى اگر مطاوعت كنى كافران را « يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ » اى يضلوك عن دين اللّه ، ترا از دين خذا بگردانند « إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ » متابعت مىكنند ظنّهاى باطل را « وَ إِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ » ايشان دروغ مىگويند . « إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ 1870 عَنْ سَبِيلِهِ » بدرستى كى پروردگار تو عالمترست بآنك از دين او بگردذ . گفته‌اند : محلّ « من » كسر است . حرف صفت از آن نزع كرد ، اى به من ؛ و گفته‌اند : محلّش رفع است ، لانّه بمعنى اى و الرّافع له يضلّ ؛ و گفته‌اند : محلّش نصب است بوقوع العلم عليه و اعلم بمعنى يعلم « وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ » و او عالمترست بشأن ايشانك راه راست يافته‌اند . قوله - تعالى - : [ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 126 ] وَ هذا صِراطُ رَبِّكَ مُسْتَقِيماً قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ ( 126 ) اى هذا الّذى بيّنا طريق ربّك ، يعنى اينچ بيان كرديم راه پروردگار تو است - اى محمّد ! - و دينه 1871 الّذى ( 382 ) ارتضاه لنفسه و جعله مستقيما لا عوج فيه و هو الإسلام ، و دينى است كه نفس خوذ را پسنديذه است و آن را راست كرده است كه هيچ كژى دران نيست و آن اسلام است « قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَذَّكَّرُونَ » آيات خوذ را مفصّل كرديم براى قومي كى ياذ كنند آن را ، يعنى در معاني آن انديشه كنند . قوله - تعالى - : [ سوره الأنعام ( 6 ) : آيه 130 ] يا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ أَ لَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي وَ يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا قالُوا شَهِدْنا عَلى أَنْفُسِنا وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ شَهِدُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كانُوا كافِرِينَ ( 130 ) روز قيامت خذاى - تعالى - با جنّ و انس گويذ : رسولان از شما بشما نيامذند « يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آياتِي » و آيات كتب من بر شما نخواندند « يُنْذِرُونَكُمْ لِقاءَ يَوْمِكُمْ هذا » و شما را از